Maya van der Steenhoven (bureau Warmte-Koude ZH)

De energie om te veranderen

‘Stoken is het nieuwe roken’

Maya van der Steenhoven van Warmte Koude Zuid Holland

Maya van der Steenhoven is directeur van het programmabureau warmte-koude Zuid-Holland en initiator van de Van Gas Los campagne. Ze schuwt stevige uitspraken niet. Volgens haar is aardgas net zo slecht voor het milieu als de light sigaret voor onze longen. En ze vindt een huis stoken op aardgas net zo verkwistend als het voeren van kaviaar aan de vissen.

Maya van der Steenhoven heeft de Meelfabriek in Leiden als interviewlocatie uitgekozen. De oude fabriek – in de oostelijke binnenstad – is een industrieel complex dat bestaat uit meerdere grote gebouwen. Waar eerst genoeg meel werd geproduceerd om voor ongeveer twintig procent van de Nederlandse bevolking het dagelijks brood te bakken, verrijst nu een eigentijds gebied waarin wonen, werken en recreëren op een unieke manier samengaan. De hippe appartementen en moderne lofts gaan als warme kadetjes over de toonbank. Nog voordat de verbouwing begonnen is, zijn de meeste woningen al verkocht. Het complex wordt in 2019 opgeleverd.

Bron: vimeo.com

Ze had er zelf ook wel willen wonen, maar kon niet zo lang wachten. Bewondering heeft ze voor projectontwikkelaar Ab van der Wiel, die de Meelfabriek kocht omdat hij het historische gebouw voor de sleutelstad wilde bewaren. Maar dat is niet de enige reden waarom ze heeft gekozen voor deze plek. “Er wordt hier zo co2 neutraal als mogelijk gebouwd en er komt géén gasaansluiting. Ze zijn hier dus al van gas los en dat is een hele prestatie voor een project in een monumentaal pand. De ontwikkelaar durft hier echt zijn nek uit te steken om iets moois te doen.”

Waaghalzen

Om de doelstellingen van Parijs te halen en in 2050 geen co2 meer uit te stoten, zijn er meer waaghalzen en doordouwers als de projectontwikkelaar van de Meelfabriek nodig, vindt Van der Steenhoven. Als directeur van het programmabureau warmte-koude Zuid Holland merkt ze dat de urgentie van het klimaatakkoord nog te weinig gevoeld wordt. In twee van de drie nieuwe wijken worden nog steeds gasleidingen aangelegd. “Het is natuurlijk van de zotte dat als je in 2050 co2 neutraal wil zijn, er nu nog huizen op gas worden gebouwd. Dat komt onder meer door de Gaswet, die het verplicht stelt. De wetgeving loopt achter. Dat kan natuurlijk worden aangepast, maar mensen grijpen vaak terug op wat ze al kennen. En dan is gas op de korte termijn de goedkoopste en simpelste oplossing.”
Toch blijft Maya van der Steenhoven optimistisch. “Het is een kwestie van een lange adem. Het gaat veranderen. Dat zien we hier in de Meelfabriek. Er zullen in de toekomst toch steeds minder nieuwe huizen op gas worden aangesloten.”

meelfabriek

Stoken, koken en douchen

Het programmabureau warmte-koude Zuid Holland is een publiek private samenwerking van 35 partijen, overheden, banken en kennisinstellingen. Toen Van der Steenhoven drie jaar geleden begon, ging het in het publieke debat nog vooral over groene stroom. “Wij zijn nu vooral bezig om warmte te verduurzamen, dat is namelijk veel rendabeler. We verbruiken drie keer zoveel warmte als elektriciteit en als we de doelstellingen van Parijs willen halen, valt daar het meeste effect te halen. We werken samen aan projecten die leiden tot het verduurzamen van het stoken, het koken en het douchen en alles waarbij nog niet duurzame vormen van warmte worden gebruikt. Het gaat vooral om huishoudens, maar ook om kassen en de industrie.”

Er zijn al enkele successen geboekt. “Bijvoorbeeld een ontzettend mooi aardwarmte project in het Westland, waar gekeken wordt of er op vier kilometer geboord kan worden. Als dat lukt, kun je ongelooflijk veel verwarmen. Er zijn ook mooie projecten in het Oostland, Pijnacker-Nootdorp, waar tuinders aardwarmte leveren aan woningen, aan een school, aan een sportlocatie. En verder is er een alliantie gevormd met een aantal grote partijen dat werkt aan een grote warmterotonde – een aantal leidingen die vraag en aanbod van warmte verbinden – in Zuid Holland waar restwarmte, geothermie en andere vormen van duurzame warmte op aan worden gesloten. En we kijken nu met Van Gas Los hoe we per wijk het aardgas eruit kunnen halen en kunnen vervangen door een andere warmte optie.”
Een van die opties is het vervoeren van warm water in buizen onder de grond. “Daar is veel weerstand tegen. Er worden discussies gevoerd over hoe lang een pijp zou mogen zijn waarmee we warm water – een schoon product zonder co2 of methaan uitstoot – van de ene gemeente naar de andere vervoeren. Terwijl we aardgas halen uit Siberië met vieze tankers en uit het aardgas ontsnapt ook nog schadelijk methaan. In Denemarken wordt warm water in buizen van tachtig kilometer vervoerd. Dat kan, dus laten we ophouden met deze zinloze discussie. We hebben er geen tijd voor.”

Metaforen

Maya van der Steenhoven gebruikt graag metaforen om nut en noodzaak van de energietransitie te onderstrepen. Zo noemt ze stoken het nieuwe roken. Aardgas is volgens haar net zo slecht voor het milieu als de light sigaret voor onze longen. Ze vergelijkt het gebruik van aardgas voor het verwarmen van huizen met het voeren van kaviaar aan vissen. “Aardgas is een ongelooflijk mooi product, dat moet je gebruiken om tot twaalfhonderd graden te stoken, niet om woningen tot 21 graden Celsius te verwarmen. Dat is net zo verkwistend als kaviaar voeren aan de vissen.”

Ze hoopt er mensen mee wakker te schudden. Want de energietransitie moet bij iedereen meer tussen de oren komen. Van der Steenhoven vindt dat de overheid de regierol meer moet pakken. “Het is de grootste transitie van de eeuw. Ik vind dat bij de overheid het inzicht en het lef nog ontbreekt om dat eerlijk aan bewoners te vertellen. Waar je de kosten neerlegt, daar kun je met elkaar over gaan praten, maar pijn gaat het gewoon doen. Maar het wordt ook leuk, dus je kunt ook kiezen voor de insteek wat er allemaal voor terug komt. Een mooie elektrische auto in plaats van een stinkende diesel.”

Kodak momentje

Bedrijven zullen innovatief moeten zijn. “De hamvraag wordt: ben je al Paris ready? En als je dat niet bent, dan loop je dus een risico met de investeringen die je vandaag doet. We hopen dat het Kodak momentje – waarbij het fotorolletje al was ingehaald door de digitale fotografie – voorkomen kan worden.”

De energietransitie heeft ook grote gevolgen voor het dagelijks leven van burgers. “Mensen moeten hun huizen verbouwen, moeten anders gaan reizen en accepteren dat de openbare ruimte drastisch zal veranderen. Je kunt niet de klimaatdoelstellingen onderschrijven en tegelijk bezwaar aantekenen tegen windmolens of zonnepanelen in je achtertuin.”

Het overgang van fossiele naar duurzame energie is niet de eerste grote transitie. In de jaren vijftig van de vorige eeuw ging Nederland massaal over van kolen naar gas. Maya van der Steenhoven denkt dat we van die transitie kunnen leren.
“Het had veel invloed op de huishoudens. Je moest je kooktoestel inleveren want daar moesten andere aansluitingen op als je van kolen naar aardgas ging. Burgers en overheid keken er enorm tegenop. Om er in plaats van iets vervelends, iets leuks van te maken, waren er spannende postbus 51 spotjes gemaakt met actrices in tijgervellen die vertelden dat alles beter werd. De transitie viel destijds mee, dus dat hopen we nu ook. Maar de tijden zijn wel veranderd. In de jaren vijftig rolde de overheid het nieuwe beleid top down uit. We hebben nu te maken met mondige burgers, die meer invloed willen uitoefenen. Deze transitie doen we sámen.”

Wil je reageren? Doe mee aan het gesprek op community.topvrouwatwork.nl