Maarten Hajer, hoogleraar Urban Futures

Met verbeelding naar duurzaamheid

Maarten Hajer over verbeelding en duurzaamheid

‘De verbeelding aan de macht’ is een slogan waarmee vaak het kabinet-Den Uyl (1973-1977) is getypeerd. Denken over duurzaamheid kun je beter niet belasten met de erfenis van dit meest controversiële kabinet van na de oorlog. Maar voor hoogleraar Urban Futures Maarten Hajer is verbeelding wel een kernbegrip bij het streven naar nieuw duurzaam tijdperk. Zijn motto is dan ook ‘De macht van de verbeelding’.

Maarten Hajer, oud-directeur van Planbureau voor de Leefomgeving, leidt nu de Urban Futures Studio, verbonden aan de Universiteit van Utrecht. In twee recente interviews schetst hij hoe burgers te betrekken zijn bij het denken over de toekomst. Vraag hen wat ze willen, hoe hun ‘wijk van de toekomst’ eruitziet, zegt hij op De Correspondent. Dat ziet hij als de beste manier om de scepsis over duurzame energie weg te nemen.

Wat burgers bedenken, wat ze graag willen, mag best even heel irreëel zijn, zegt hij. Stedenbouwkundigen en andere ontwerpers gaan vervolgens de wensen vertalen. Een nieuwe wijk bijvoorbeeld, zonder fossiele energie, maar ook met oog voor wensen als een veilige omgeving en contact met buurtgenoten. De crux is het voorstelbaar te maken, legt uit op De Correspondent. Mensen laten zien dat het kan. Voordat je het weet wil iedereen daar wonen.

Nieuwe industriële revolutie

Ingrijpend is het wel, legt Hajer uit in een interview op de website van de Sociaal-Economische Raad. Hij noemt het ‘een nieuwe industriële revolutie. “De hele industrialisatie draaide om de beschikbaarheid van goedkope fossiele brandstoffen. Eerst kolen, daarna olie en gas. In het begin kwam die olie haast spontaan naar boven, inmiddels zijn de kosten om olie te winnen met een factor tien gestegen en hebben we ook oog gekregen voor de onbedoelde effecten op milieu en klimaat. De modernisering en de welvaartsgroei zijn heel erg geholpen door de goedkope beschikbaarheid van brandstof. We zullen al onze innovatiekracht moeten gebruiken om het zonder fossiele brandstoffen te doen.”

Optimistisch is Hajer wel. De innovaties komen sneller dan verwacht, en de kosten van hernieuwbare energie dalen spectaculair. “Maar we moeten ook anders gaan wonen, rijden en eten.” Kortom, mensen moeten heel anders gaan leven. Dat ligt erg gevoelig. Het is een thema dat politici veelal mijden. Het hoeft echt niet allemaal minder te worden, maar het wordt wel allemaal anders, betoogt de hoogleraar.

Breed palet aan beelden

“De machtigste vorm van werken aan een gewenste toekomst is haar voor te stellen als een waarschijnlijke toekomst. Maar de macht om beelden in de discussie te krijgen, is ongelijk verdeeld”, komt Hajer terug op de verbeelding. “Het is mijn werk om een breed palet aan beelden te scheppen, zodat duidelijk wordt dat er wat te kiezen valt en er echt een debat ontstaat.”

“De beste ideeën komen voort uit coalities waarin overheden, wetenschappers, ondernemers en burgers samenwerken. Waarin ze allemaal hun kennis, energie en engagement inbrengen om een maatschappelijk vraagstuk op te lossen. De echte oplossingen voor de toekomst ontstaan als we vraagstukken met elkaar weten te verbinden. En de kunst is om die oplossingen te verbeelden op een manier die niet belerend is, maar verleidt. De wereld kan er in 2050 mooier op worden.”

Post-Fossil City Contest

Op De Correspondent staat dat de verbeelding een zetje heeft gekregen door een wedstrijd die Hajer organiseerde: de Post-Fossil City Contest. Gevraagd werd een stad te ontwerpen die niet meer drijft op fossiele energie. De ontwerpers richtten zich met name op Afrika, in verband met de snelle bevolkingstoename daar. Het is geen blauwdruk voor een nieuwe stad geworden. Maar het helpt enorm om je voor te stellen hoe verandering eruit zou kunnen zien. En dat die verandering niet per se beangstigend hoeft te zijn.

 

Wil je reageren? Doe mee aan het gesprek op community.topvrouwatwork.nl